400.000 người di cư chưa đăng ký tại Hàn Quốc: Thực trạng đáng báo động về quyền lao động và phúc lợi

Hàn Quốc đã bước vào giai đoạn có khoảng 400.000 người nước ngoài cư trú chưa đăng ký, nhưng tình trạng phân biệt đối xử và xâm phạm nhân quyền đối với nhóm này vẫn ở mức nghiêm trọng. Thực tế này liên tục được phản ánh qua các số liệu thống kê và hàng loạt vụ việc xảy ra trong xã hội.

Trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm, dân số suy giảm và thiếu hụt lao động ngày càng rõ rệt, xã hội Hàn Quốc không còn có thể duy trì một cách tự thân. Để hướng tới tương lai bền vững, việc chung sống với người di cư là điều tất yếu. Tuy nhiên, đây không chỉ là vấn đề duy trì quốc gia, mà còn là câu chuyện về việc xây dựng một xã hội nơi mọi người đều được sống với phẩm giá. Điều đó đòi hỏi sự thay đổi trong nhận thức, coi người di cư không phải là người xa lạ mà là những người hàng xóm cùng chung sống.

Thông qua loạt bài này, tòa soạn đặt ra vấn đề về những hạn chế của hệ thống hiện tại, sự loại trừ xã hội đối với người di cư, đồng thời tìm kiếm hướng đi cho một xã hội bền vững và cùng tồn tại.

Phần lớn từng nhập cảnh hợp pháp nhưng rơi vào tình trạng cư trú chưa đăng ký

Theo số liệu của Bộ Tư pháp Hàn Quốc, tính đến năm 2024, có khoảng 397.000 lao động di cư chưa đăng ký. Con số này từng đạt 420.000 vào năm 2023, 410.000 năm 2022 và 390.000 năm 2021, tăng mạnh so với mức 250.000 vào năm 2017 và duy trì ở mức cao trong những năm gần đây.

Đáng chú ý, phần lớn trong số họ không phải nhập cảnh trái phép. Nhiều người đã vào Hàn Quốc hợp pháp theo chương trình cấp phép lao động, nhưng do thay đổi nơi làm việc hoặc hết hạn cư trú, họ rơi vào tình trạng chưa đăng ký. Đây thường không phải là lựa chọn tự nguyện mà là quyết định bất đắc dĩ để duy trì cuộc sống.

Tuy vậy, trong xã hội, họ thường bị gắn mác “bất hợp pháp”, khiến vấn đề cư trú bị đơn giản hóa thành hành vi vi phạm pháp luật cá nhân. Điều này dẫn đến việc họ bị loại khỏi những quyền cơ bản, dù vẫn đang đóng góp lao động cho nền kinh tế.

Làm việc trong ngành nghề nặng nhọc nhưng thiếu bảo vệ

Người lao động di cư chủ yếu làm việc trong các lĩnh vực như ngư nghiệp, nông nghiệp, xây dựng và chăm sóc, những ngành nghề nặng nhọc, nguy hiểm và thiếu hấp dẫn với lao động bản địa. Dù các ngành này đang thiếu nhân lực nghiêm trọng, việc đảm bảo an toàn và quyền lợi cho người lao động vẫn chưa được chú trọng.

Một số doanh nghiệp thậm chí sử dụng tình trạng cư trú của người lao động như công cụ kiểm soát, tạo lợi thế trong quan hệ lao động.

Bị đẩy ra ngoài hệ thống, người di cư chưa đăng ký phải làm việc trong điều kiện thiếu an toàn, không được bảo vệ bởi hệ thống phúc lợi và khó tiếp cận dịch vụ y tế khi gặp tai nạn hoặc bệnh tật.

59% không thể đến bệnh viện vì chi phí quá cao

Kết quả khảo sát đối với 129 người di cư chưa đăng ký cho thấy 59% không thể đến bệnh viện do chi phí điều trị quá đắt. Các nguyên nhân khác bao gồm rào cản ngôn ngữ, nỗi sợ bị kiểm tra và thiếu thời gian.

Do không được tham gia bảo hiểm y tế, chi phí khám chữa bệnh trở thành gánh nặng lớn. Nhiều người phải trì hoãn điều trị, dẫn đến bệnh nhẹ trở thành mãn tính hoặc tiến triển thành bệnh nặng.

Ngoài ra, hạn chế về ngôn ngữ khiến họ khó tiếp cận thông tin y tế, không hiểu rõ hướng dẫn điều trị và gặp rủi ro cao hơn trong chăm sóc sức khỏe.

Các chuyên gia nhận định rằng việc cải thiện hệ thống bảo hiểm y tế, cung cấp thông tin đa ngôn ngữ và xây dựng hệ thống phiên dịch là những giải pháp cần thiết, nhưng không thể chỉ dựa vào khu vực tư nhân mà cần sự vào cuộc của chính phủ và chính quyền địa phương.

Lao động di cư đối mặt nguy cơ tai nạn cao nhưng khó được bảo vệ

Khoảng 26% người di cư chưa đăng ký từng gặp tai nạn lao động, nhưng gần một nửa trong số đó phải tự chi trả toàn bộ chi phí điều trị. Do tình trạng pháp lý, họ khó yêu cầu xử lý tai nạn lao động, trong khi doanh nghiệp cũng né tránh trách nhiệm.

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tử vong do tai nạn lao động của người di cư cao gấp 2,3 đến 3,6 lần so với lao động Hàn Quốc. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc họ tập trung trong các công việc nguy hiểm và gặp hạn chế trong giao tiếp tiếng Hàn, khiến họ khó hiểu các hướng dẫn an toàn.

Những bi kịch từ thực tế: Tai nạn và cái chết trong im lặng

Thực tế đã ghi nhận nhiều vụ việc đau lòng. Tại một nhà máy ở Hwaseong, một lao động người Thái Lan bị thương nặng do tai nạn liên quan đến thiết bị khí nén. Dù vậy, người này không được điều trị đầy đủ, thậm chí bị nghi ngờ bị gây áp lực phải về nước.

Một trường hợp khác tại Daegu, một lao động người Việt đã tử vong khi đang trốn kiểm tra của cơ quan chức năng. Do không thể làm việc hợp pháp với loại visa hiện có, người này buộc phải tìm việc trong nhà máy và gặp nạn chỉ sau hai tuần làm việc.

Phụ nữ mang thai là nhóm dễ tổn thương nhất

Phụ nữ di cư chưa đăng ký mang thai là một trong những nhóm yếu thế nhất trong hệ thống y tế. Do áp lực tài chính, rào cản ngôn ngữ và tình trạng pháp lý không ổn định, nhiều người không được khám thai đầy đủ.

Điều này dẫn đến nguy cơ sinh non hoặc trẻ sơ sinh phải điều trị tích cực. Chi phí y tế trong những trường hợp này rất cao, có thể lên tới hàng chục triệu won, trở thành gánh nặng lớn cho gia đình.

Cần thay đổi chính sách và cách tiếp cận

Trong bối cảnh thiếu hụt lao động ngày càng nghiêm trọng, người lao động di cư đã trở thành lực lượng không thể thay thế trong nhiều ngành. Tuy nhiên, hệ thống hiện tại vẫn coi họ là đối tượng quản lý hơn là thành viên của xã hội.

Các chuyên gia cho rằng nếu không giải quyết những mâu thuẫn này, tình trạng thiếu lao động và vi phạm quyền lao động sẽ tiếp tục lặp lại.

Giới nghiên cứu nhấn mạnh rằng phần lớn người di cư chưa đăng ký không phải nhập cảnh trái phép, mà rơi vào tình trạng này sau khi hết hạn cư trú. Do đó, chính phủ cần có lập trường rõ ràng và chủ động hơn trong việc xây dựng chính sách.

Hướng tới một xã hội công bằng và bền vững

Đã đến lúc cần có cách tiếp cận toàn diện hơn, coi người lao động di cư là một phần của xã hội thay vì chỉ là nguồn lao động tạm thời. Việc liên kết chính sách cư trú với quyền lao động và phúc lợi là yếu tố then chốt để xây dựng một xã hội công bằng, nơi mọi người đều được bảo vệ và tôn trọng.

Một xã hội bền vững không chỉ được đo bằng tăng trưởng kinh tế, mà còn ở cách đối xử với những nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Cre : ntoday.co.kr